Açe Hakkında

Açe bizim öğrencilik yıllarımızda yoğun bir şekilde gündemdeydi. Çünkü o yıllarda bağımsızlığını ilan etmesi, sonra Endonezya tarafından ilhakı ve bu yüzden çıkan çatışmalar uzun süre Müslümanların gündemlerini meşgul etmesine sebep olmuştu. Bağımsızlık mücadelesi sona ermedi. Ancak 1976’da bağımsızlık ilan edenlerin başlattıkları çizgiden kayıldı. Ayrıca rutinleşmesi sebebiyle gündemden düştü.
Açe’nin gündemden düşmesinden sonra yetişen gençlik genellikle o bölgede yaşananlardan habersiz kaldı. Bugün 35 yaşın altında olanların çoğu bir zamanlar Açe’deki bağımsızlık mücadelesiyle ismi özdeşleşen Dr. Tungku Hasan di Tiro’nun adını bile duymadı.
Son deprem ve dalga yükselmesi olayıyla birlikte Açe yeniden gündeme geldi. Çünkü felaketten en fazla etkilenen bölge Sumatra adası oldu. Açe ise bu adanın depremin merkezinin bulunduğu Bengal Körfezi’ne bakan kuzey kesimindedir
Açe’nin deprem vesilesiyle gündeme gelmesi üzerine geçmişinden de söz edilmeye başlandı. Bölgede iç barışın sağlanamaması sebebiyle bunun Yüce Allah’tan bir uyarı olduğunu söyleyenler oldu. Biz bu konularda kesin konuşulmasını isabetli bulmadığımızı daha önce bir yazımızda ifade etmiştik. Evet, tabii afetler Yüce Allah’tan insanlara imtihandır. Hayat boyunca çekilen zorluklar da imtihandır. Bazen bir ceza, bazen bir uyarı, bazen de bir sabır imtihanı. Ama bu tür afetlerden yola çıkılarak birilerinin cezalandırıldığına hüküm vermek ithamı da içerir. Allah’tan bir ceza ile felakete uğratılmış geçmiş kavimler hakkında Kur’an-ı Kerim’de açık deliller olduğundan rahat konuşabiliriz. Ama böyle vahye dayalı kesin bilgilerin olmadığı olaylar hakkında kendimizi o kadar rahat hissedemeyiz.
Biz bu konuda sözü uzatmadan Açe’nin özgürlük mücadelesi yıllarına yetişemeyen gençlere ve o yılları unutanlara bölge hakkında biraz bilgi vermek istiyoruz.
Bugün Endonezya sınırları içinde bulunan Açe, Sumatra adasının kuzeyindedir. Açeliler ayrı bir ulustur. Kendilerine özel gelenekleri ve dilleri vardır. Güney Asya’da İslâm’la ilk tanışmış ve topluca benimsemiş bir halktır. Bugün de tümü Müslüman olan Açeliler, İslâm’a bağlılıklarıyla tanınırlar. Tarih boyunca da bölgede İslâm’ın bayraktarlığını yapmışlardır.
Açe bölgesi tarihte uzun süre bağımsız yaşamış, sonra bağımsızlığı sömürgeciler tarafından gasp edilmiş, onların çekilmesinden sonra da Endonezya bölgeye el koymuştur.
Bölgede 1514’te Ali Mugayat Şah tarafından Açe Sultanlığı adında bir İslâm devleti kuruldu. Bu devlet Osmanlı devletiyle yakın ilişki içine girmiş ve 16. yüzyılın sonlarına doğru da hilafeti temsil etmesi itibariyle Osmanlı padişahına bağlanmış, bu vesileyle orada artık hutbeler Osmanlı devleti adına okunur olmuştur.
Sömürgeciler Açe Sultanlığı'nı daha ilk dönemlerinden itibaren rahatsız etmeye başladılar. Ancak Açeliler sömürgeciler karşısında oldukça başarılı bir mücadele verdiler. 1599'da Hollandalı ünlü bir kumandan Açeliler tarafından öldürüldü. Bu olay Hollandalılar için iyi bir darbe oldu ve sömürgeci güçler bir daha 1873'e kadar Açelilere saldırmaktan çekindiler. Ancak Hollandalılar 1821'de Sumatra'daki Menangkabau Krallığı'nı ele geçirdikten sonra bütün savaş hazırlıklarını yaparak 26 Mart 1873'te Açe Sultanlığı'na bir ültimatom verdiler. Bu ültimatomda sultanlıktan bayraklarındaki İslâm'ı temsil eden hilal ve yıldızı kaldırmasını ve hilafet merkezi olan İstanbul'la ilişkilerini kesmesini istiyorlardı. İsteklerinin kabul edilmemesi durumunda ise savaş açacakları tehdidinde bulundular. Açe Sultanlığı bu istekleri kabul etmenin dinini değiştirip başka bir dine geçmeyi kabul etmek anlamı taşıdığını bildirerek red cevabı verdi. Bunun üzerine Hollandalıların saldırılarıyla başlayan savaş 1904'e kadar sürdü. Bu tarihte Hollanda, Açe'yi Sumatra adası için tayin etmiş olduğu genel valiye bağladı.
Hollandalıların bölgeden çekilmesinden sonra kurulan Endonezya Cumhuriyeti, Açe bölgesini de hâkimiyetine aldı. Daha doğrusu Hollanda dolaylı sömürgecilik dönemine geçerken tüm bölgeyi uzaktan kumanda edebileceği bir yönetimin kontrolüne verebilmek için Jakarta’da kurulan hükümetin Açe’yi de ele geçirmesine yardımcı oldu.
Açe’nin tarihinden söz ederken Hollanda’nın bu bölgeyi işgal için başvurduğu taktiklerden söz etmenin de gerekli olduğunu sanıyoruz. Çünkü bu taktikleri incelediğinizde ABD’nin bugünkü taktikleriyle ne kadar benzeştiğini görecek ve haçlı zihniyetinin dünden bugüne hiç değişmediğini anlayacaksınız. Bunları da inşallah müteakip yazımızda ele alacağız.

Ahmet Varol Haber Vakti