"Düşmanlarınızı kazanmak için dostlarınızın gönlünü kırmayınız; sonra düşmanlarınızı kazanamadığınız gibi, dotlarınızdan da olursunuz." {Horasanlı Ebu Müslim}

Ey gâfil insan!
Eey bu harâb olacak evi tâmir eyliyen!
Fazla emek verme ki, bir gün çıkar elinden.
Bu dünyâ bir “Köprü”dür, sen geçip gitmeye bak.
Kimseye kalmamış ki, sana kalsın bu konak.
Harâb olacak şeye, bu îtinâ, bu meyil,
Akıllı olanların yapacağı iş değil.
Ey aklını fikrini, dünyâya veren kişi!
Vaz geç ki, Hak teâlâ beğenmiyor bu işi.
Zîrâ yaratıldı ki bu insanlar ve cinler,
Yalnız Hak teâlâya ibâdet eylesinler.
Ey gönlünü dünyâya kaptıran gâfil insan!
Yaldızlı süslerine aldanma sakın amân!
Dışı “Güzel” görünür, lâkin aldatıcıdır.
Üzeri şeker kaplı, içi gâyet acıdır.
O öyle bataktır ki, yutar çok insanları.
Ona aldananların hüsrân olur sonları.
İnsanların kalbini bakın ki kazanmaya,
Zîrâ bu sebep olur “Hak rızâsı” almaya.
Her insana edin ki çok iyilik ve ihsân,
Zîrâ lutf-ü ihsânın kulcağızıdır insan.
Sana zarar, sıkıntı gelirse bir kimseden,
Ona gücün yetse de, affedici ol hemen.
Ey insan! Her işinde unutma hiç Rabbini.
Çıkarma hâtırından, O’nun emirlerini.
Bahşetmiş sana Allah ne mükemmel âzâlar.
O’nun emrine göre kullan ki, yanmıyalar.
Allah’tan başkasından etme ki bir şey talep,
Onlar da, senin gibi âciz birer “Kul”dur hep.
Allah’ın kullarına ver ki neş’e ve sevinç,
Âhirette sıkıntı görmiyesin sen de hiç.
Gizle, ifşâ etme ki herkesin günâhını,
Gizlesin Allah dahî yârın senin aybını.
Sen, darda kalanlara yardım et ki bu günde,
Allah da yardım etsin sana mahşer gününde.
“Ni’metullah Geylânî”

Ramazanı uğurlarken

"Eski Ramazanlar" denince, ramazanın son günlerinde bile bazı televizyonlarla gazetelerin hâlâ Direklerarası eğlencelerini hatırlaması ve hatırlatması ne kadar tuhaf.
Sanıyorum bu dini kültür eksikliğinden kaynaklanıyor.
Dini kültür eksikliği televizyon programları yapanları ve gazetelerde ramazan sayfaları hazırlayanları tıknefes ediyor, tutarsızlaştırıyor.
Dini ve tarihi bilgi eksikliğini kapatmak için de “eğlence” kavramını öne çıkarıp ramazanı “magazin”leştirmeye çalışıyorlar.
Artık gelsin kantocular, gelsin karagöz-hacivat hikâyeleri, meddahlar, zurnalar, davullar, vesaireler...
Oysa kanto, ağırlıklı olarak, İstanbul'da yaşayan gayr-i müslimlerin ayak takımının eğlencesidir. Kendini bilen gayr-i müslimler aynı saatlerde evlerinde oturur, Müslümanlar ise camileri doldururlardı. Dedeler, babalar, küçük çocuklarının, torunlarının elinden tutar, gündüz mukabeleye, gece teravihe götürürlerdi...
Selâtin camilerinin bazılarında teravihler hatimle kılınır, saatlerce sürerdi.
Direklerarası eğlenceleri Osmanlı’nın bozulma döneminin ürünüdür ve dediğim gibi müşterisi gayr-i müslim biçkinlerle bazı kendini bilmez kabadayı bozuntularıdır.
Kısacası bir bozulmuşluk göstergesidir Direklerarası eğlenceleri, bir sapmadır.
Biz ecdadımızın hayat felsefesini bozulma dönemindeki sapmalarda değil, haşmet dönemindeki dinamizmde ararız. "Eski Ramazanlar" denince de ecdadımızın ibadetini, yardımseverliğini, hoşgörüsünü, sevgisini ve Allah'a bağlılığını hatırlarız.
Dini ve tarihî gerçek olarak şunu ifade etmeliyim ki, "eski İstanbul ramazanları" tam anlamıyla bir mânevi ziyafetti. Sadrazamların, vezirlerin ve zenginlerin konakları sabaha kadar açık olurdu. Davetlilerin yanı sıra, muhtaçlar da konaklara uğrar, iftar ve sahur ederler, üstüne bir de "diş kirası" alırlardı. (Tekrar söylemek gerekirse, “diş kirası”, bu isim altında verilen sadakanın adıdır ve muhtaç insanları incitmeden yardım şemsiyesi altına almak için düşünülmüştür).
Ayrıca Ramazan ayının belirli günlerinde, özellikle de son günlerinde padişahlar imaretlerde fakir halka bizzat iftar yemeği dağıtır, bir anlamda halka garsonluk eder, sonra onlarla yüz yüze görüşüp şikâyetlerini bizzat dinlerlerdi. (Garip, fakat dünün “mutlakıyet Türkiyesi”nin en tepe noktası olan padişahlar, halkla böylesine iç içe yaşarken, bugünün “cumhuriyet Türkiyesi”nde başbakana, hatta herhangi bir bakana bile yaklaşmak bu kadar kolay olmuyor—güler misiniz, ağlar mısınız?)
Anlayacağınız, eskiden, yönetenlerle yönetilenler arasında böyle bir yakınlık vardı. Devletle millet böylesine kaynaşmıştı. İşte bu kaynaşma ruhunda zafer destanları yazılıyordu. Devletle milletin arasındaki bağlar kopmaya başlayınca durum kötüleşti.
Ramazan akşamlarının teravih sonrasında varlıklı Müslümanlar, her selâtin camiinin (padişahlar tarafından yaptırılmış camiler) bir köşesinde duran "sadaka taşı"na (içi oyuk mermer taşlar) yönelir, servetinden o yıl fukaraya ayırdığı meblâğı kimseden habersiz sadaka taşına bırakırdı...
Gece yarısından sonra sadaka taşının etrafındaki kandiller söndürülür, etraf karartılırdı ki, aynı taştan yıllık nafakasını alacak fakir Müslümanların kimliği deşifre olmasın.
Ne alan vereni bilirdi, ne veren alanı. "Sağ elin verdiğinden sol el haberdar olmasın" şeklindeki Peygamber hükmü böylece ihya edilir, sadaka ve yardım gösteri-gösteriş seremonisinde gurur metaı haline getirilmezdi.
Osmanlı’da ramazanın her günü, iftar topuyla, sahur davuluyla, manisiyle, teravihiyle, mukabelesiyle bir bayram gibi kutlanırdı. Çocuklar bu şenlik içinde ramazanı ve getirdiklerini (Kur’an, teravih, hayırda yarış, fakire yardım, v.s) sever, oruç yaşına gelmeyi hasretle bekler, hatta pek çoğu o yaşa gelmeden oruca başlardı.
Öte yandan, eski ramazanlar, çocuk eğitiminin temel öğelerinden biriydi. Bunun en temeli de sofra adabıydı. Çocuklar arada bir sahura kaldırılır, ama her akşam mutlaka iftar sofrasına alınırlardı. Küçükler, büyüklerle birlikte ezanı beklerken, sabrın, teslimiyetin (Allah’a) yanı sıra, yemeğe önce ailenin en yaşlı üyesinin başlaması, çorbanın höpürdetilmeden içilmesi, yemek sonunda şükür duası edilmesi gibi gelenek ve görgü kurallarını öğrenirlerdi.
Yani eski ramazanlar Kur’an eksenli dinamik bir toplumsal yapı oluşturma azminin sembolü gibi görülüp yaşanırdı.
Ve eski ramazanlarda vatan sathi büyük bir mescide dönüşürdü.

Yavuz Bahadıroğlu 29 Eylül 2008 Vakit
ybahadiroglu@vakit.com.tr